Hệ thần kinh đặc biệt bên trong đường ruột

Theo Healthline, bên trong thành ruột là hệ thần kinh ruột (enteric nervous system – ENS), mạng lưới gồm hàng trăm triệu tế bào thần kinh trải dài dọc theo đường tiêu hóa. Hệ thần kinh này có thể tự điều phối nhiều hoạt động như co bóp ruột, vận chuyển thức ăn, tiết enzyme tiêu hóa và điều hòa lưu lượng máu đến đường ruột mà không cần não chỉ đạo từng bước.

Chính khả năng hoạt động tương đối độc lập này khiến ENS được ví như “bộ não thứ hai”. Tuy nhiên, ENS không thể tư duy, ghi nhớ hay đưa ra quyết định như não bộ, mà chủ yếu đảm nhiệm việc điều phối các chức năng của hệ tiêu hóa.

Não và đường ruột tác động lẫn nhau

Theo Medical News Today, trục não – ruột (gut-brain axis) là hệ thống kết nối não với đường tiêu hóa, cho phép hai cơ quan trao đổi tín hiệu theo cả hai chiều. Sự giao tiếp này diễn ra theo nhiều con đường khác nhau, bao gồm dây thần kinh phế vị, các hormone, hệ miễn dịch và hệ vi sinh vật đường ruột.

Nhờ sự kết nối này, những thay đổi ở não có thể ảnh hưởng đến hoạt động của đường tiêu hóa. Đây là lý do nhiều người bị đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy khi căng thẳng, hồi hộp trước kỳ thi hay một sự kiện quan trọng.

Ngược lại, tình trạng của đường ruột cũng có thể tác động đến não. Trang Healthline chỉ ra hệ vi sinh vật đường ruột tạo ra nhiều hợp chất tham gia vào quá trình truyền tín hiệu giữa ruột và não. Các nghiên cứu cho thấy sự mất cân bằng hệ vi sinh vật có liên quan đến một số rối loạn về tâm trạng và chức năng não.

Đường ruột có thể ảnh hưởng đến tâm trạng

Khoảng 90-95% lượng serotonin của cơ thể được sản xuất tại đường tiêu hóa. Tuy nhiên, phần lớn lượng serotonin này tham gia điều hòa hoạt động của ruột và không trực tiếp đi vào não để kiểm soát cảm xúc.

Các chuyên gia cho rằng tác động của đường ruột lên tâm trạng là kết quả của sự phối hợp giữa hệ thần kinh ruột, hệ vi sinh vật, hệ miễn dịch và các tín hiệu hóa học trao đổi với não, thay vì chỉ do một chất dẫn truyền thần kinh. Vì vậy, sức khỏe đường ruột và sức khỏe tinh thần có mối liên hệ chặt chẽ.

Khi hệ tiêu hóa gặp vấn đề, một số người có thể đồng thời xuất hiện các triệu chứng như lo âu, căng thẳng hoặc khó ngủ. Ngược lại, stress kéo dài cũng có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa.

Theo các chuyên gia, chăm sóc đường ruột không chỉ giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả mà còn góp phần duy trì sự cân bằng của trục não – ruột. Ưu tiên chế độ ăn giàu chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu để nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột. Có thể bổ sung sữa chua, kim chi nếu phù hợp, đồng thời hạn chế thực phẩm siêu chế biến và nhiều đường.

Duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột.

Từ “bộ não thứ hai” đến một hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe tinh thần

Việc đường ruột được ví như “bộ não thứ hai” không chỉ là một cách nói hình tượng. Ngày càng nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng sự cân bằng của hệ vi sinh đường ruột có thể ảnh hưởng đến hoạt động của trục Não – Ruột (Gut-Brain Axis), từ đó tác động đến cảm xúc, hành vi và chức năng nhận thức.

Điều này cũng mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong chăm sóc sức khỏe: không chỉ tác động lên não bộ mà còn bắt đầu từ việc chăm sóc hệ vi sinh đường ruột. Trong số đó, psychobiotic là một trong những giải pháp nhận được rất nhiều sự quan tâm của giới khoa học.

Psychobiotic là những chủng lợi khuẩn đã được nghiên cứu về khả năng tác động tích cực lên trục Não – Ruột. Thông qua việc điều hòa hệ vi sinh đường ruột, các chủng lợi khuẩn này có thể góp phần:

• Duy trì sự đa dạng và cân bằng của hệ vi sinh đường ruột.
• Hỗ trợ tăng cường tính toàn vẹn của hàng rào ruột, hạn chế tình trạng tăng tính thấm ruột.
• Điều hòa đáp ứng miễn dịch và giảm tình trạng viêm mức độ thấp – một yếu tố được cho là có liên quan đến nhiều rối loạn thần kinh và tâm thần.
• Tạo ra các chất chuyển hóa như axit béo chuỗi ngắn (SCFAs) và ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp hoặc điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh thông qua trục Não – Ruột.
• Hỗ trợ truyền tín hiệu giữa đường ruột và não bộ

Mặc dù không được xem là thuốc điều trị các bệnh lý tâm thần, nhưng psychobiotic là một giải pháp hỗ trợ dựa trên cơ chế sinh học của trục Não – Ruột, giúp chăm sóc sức khỏe tiêu hóa và góp phần duy trì sức khỏe tinh thần từ gốc.

Bệnh viêm đường ruột là gì?

Bệnh viêm đường ruột là tình trạng viêm xảy ra ở ruột. Tình trạng viêm đường ruột xảy ra do hệ tiêu hóa bị rối loạn dẫn tới viêm, hệ tiêu hóa ở đây bao gồm miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già. Bệnh viêm đường ruột là một phần thuộc bệnh lý đường tiêu hóa.

Bệnh viêm đường ruột có hai dạng thường gặp là viêm loét đại tràng và bệnh Crohn.

Viêm loét đại tràng được chia thành nhiều loại khác nhau dựa vào vị trí viêm và mức độ nghiêm trọng của nó, trong đó:

• Viêm loét đại tràng: vùng viêm nằm gần hậu môn, là dạng viêm loét nhẹ nhất
• Viêm đại tràng xích ma: Tình trạng viêm xảy ra ở trực trang và đoạn cuối đại tràng (đại tràng xích ma)
• Viêm đại tràng trái: Vị trí viêm thường là từ trực tràng sang đại tràng xích ma và đại tràng xuống
• Viêm đại tràng toàn bộ: Tình trạng viêm ảnh hưởng đến toàn bộ đại tràng
• Viêm đại tràng cấp tính: Còn được gọi là viêm đại tràng tối cấp, dạng viêm đại tràng này rất hiếm gặp vì tình trạng viêm loét ảnh hưởng lên toàn bộ phần đại tràng

Bệnh Crohn thì có thể gây những ảnh hưởng khác nhau lên cơ thể, tuy nhiên phần bị ảnh hưởng nhiều nhất là hồi tràng và đại tràng

Chúng ta cần phân biệt rõ, tránh nhầm lẫn  giữa bệnh viêm đường ruột và hội chứng ruột kích thích. Hội chứng ruột kích thích là thành ruột bị co thắt bất thường còn bệnh viêm đường ruột là xảy ra tình trạng viêm nhiễm.

>> Có thể bạn quan tâm: Tại sao tâm trạng lại ảnh hưởng đến dạ dày?

Nguyên nhân dẫn đến bệnh viêm đường ruột

Thường thì không có nguyên nhân chính xác gây ra bệnh viêm đường ruột, tuy nhiên có một số yếu tố dưới đây được coi là nguyên nhân khởi phát gây nên bệnh viêm đường ruột:

• Các bất thường trong hệ miễn dịch: trong trường hợp này, hệ miễn dịch sẽ tấn công thành ruột gây viêm nhiễm chứ không phải là vi khuẩn hay vi rút
• Do chế độ ăn uống: Một chế độ ăn có quá nhiều thịt cũng khiến cơ thể dễ mắc bệnh viêm đường ruột hơn vì việc tiêu thụ quá nhiều protein từ thịt khiến các tế bào bị nhiễm độc gây tình trạng viêm loét
• Hút thuốc cũng là nguyên nhân khiến chúng ta dễ bị mắc bệnh viêm đường ruột hơn bình thường
• Yếu tố độ tuổi: Độ tuổi cũng ảnh hưởng đến khả năng mắc bệnh viêm đường ruột, những người ở độ tuổi dưới 35 thường dễ bị mắc viêm đường ruột hơn bình thường.
• Do di truyền: Những người có người thân mắc bệnh viêm đường ruột thì có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người khác
• Do giới tính: Ai cũng đều có nguy cơ mắc viêm ruột, tuy nhiên ở nam giới thì tỷ lệ bị viêm loét đại tràng cao hơn còn ở nữ thì tỷ lệ bị bệnh Crohn lại cao hơn
• Sử dụng các loại thuốc chống viêm không chứa steroid như ibuprofen, naproxen sodium, diclofenac sodium… làm tăng nguy cơ mắc viêm đường ruột
• Dùng thuốc trị mụn isotretinoin cũng làm tăng nguy cơ bị viêm đường ruột

Triệu chứng của bệnh viêm đường ruột

• Triệu chứng sốt: một bộ phận nào đó trong cơ thể bị viêm nhiễm thì triệu chứng ban đầu sẽ là sốt
• Triệu chứng nôn và buồn nôn: khi bị viêm đường ruột thường có biểu hiện nôn và buồn nôn kèm theo đó là đau bụng bất thường
• Đi đại tiện ra máu hoặc phân có nhiều chất nhầy
• Sụt cân nhiều trong thời gian ngắn
• Cảm thấy ruột bị co thắt và giật cơ nghiêm trọng
• Có cảm giác chán ăn, mệt mỏi, đầy hơi
• Triệu chứng tiêu chảy: khi mắc viêm đường ruột có thể xuất hiện tiêu chảy nặng và cấp tính, số lần đi tiêu nhiều và phân loãng

Phòng chống bệnh viêm đường ruột

Để hạn chế bị mắc bệnh viêm ruột chúng ta nên quan tâm đến các yếu tố nguy cơ và giảm bớt chúng

Thứ nhất, cần thay đổi chế độ ăn uống, hạn chế các thực phẩm gây hại cho đường ruột, chẳng hạn như:

• Hạn chế các sản phẩm từ sữa: việc hạn chế các sản phẩm từ sữa sẽ cải thiện tình trạng tiêu chảy, đau bụng, đầy bụng, chướng bụng
• Tránh ăn các thực phẩm tương kỵ: để hạn chế mắc viêm đường ruột chúng ta nên hạn chế ăn các thực phẩm làm gia tăng triệu chứng của bệnh như các loại đậu, bắp cải, các loại trái cây như cam quýt, đồ ăn cay, bia rượu, cà phê, socola…
• Chia thành các bữa nhỏ: Để giúp hệ tiêu hóa cũng như đường ruột hoạt động tốt, tránh bị quá tải thì chúng ta có thể chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Thay vì ăn 2 hoặc 3 bữa lớn thì chúng ta có thể chia thành 5 hoặc 6 bữa nhỏ
• Nên lựa chọn các thực phẩm ít chất béo: Khi bị viêm đường ruột thì ruột non không thể tiêu hóa hoặc hấp thụ chất béo bình thường được, nếu sử dụng nhiều thực phẩm nhiều chất béo có thể khiến tình trạng tiêu chảy trở lên trầm trọng hơn.

Thứ hai, thay đổi thói quen sinh hoạt không tốt: Không thức quá khuya, ăn uống không điều độ, khoa học, lạm dụng bia rượu, thuốc lá, chất kích thích…

Thứ ba, tập thể dục nâng cao sức khỏe cũng như sức đề kháng, sức khỏe tốt sẽ có hệ tiêu hóa khỏe mạnh, hạn chế mắc các bệnh về đường tiêu hóa.

Hi vọng bài viết trên đã giải đáp được thắc mắc vấn đề viêm đường ruột có nguy hiểm? Nếu vẫn còn băn khoăn điều gì hãy để lại câu hỏi cho chúng tôi!

Theo benhlytramcam.vn