Trầm cảm ở người cao tuổi khó chẩn đoán

Người bị trầm cảm triệu chứng lâm sàng kéo dài ít nhất hai tuần, trong đó tâm trạng của họ bị ảnh hưởng trong hầu hết các ngày và giảm hiệu suất trong hầu hết các hoạt động. Các triệu chứng khác có thể bao gồm:

• Tăng cân hoặc giảm cân
• Mất ngủ
• Mệt mỏi
• Cảm giác vô giá trị hoặc cảm giác tội lỗi
• Khó tập trung
• Trong trường hợp trầm cảm nghiêm trọng, trầm cảm nặng thì có các triệu chứng suy nghĩ của cái chết hoặc hành vi tự sát

Vấn đề ở đây là, trầm cảm ở người già có thể khó chẩn đoán hơn bởi vì các triệu chứng trầm cảm có thể bị nhầm lẫn hoặc xảy ra cùng với triệu chứng của các bệnh lý khác.

Người già các cơ quan bắt đầu lão hóa chính vì vậy họ cần được quan tâm và chăm sóc y tế cho dù có bị trầm cảm hay không? Đặc biệt là các bác sĩ thường bỏ qua các triệu chứng trầm cảm dẫn đến sự gia tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh trầm cảm hoặc bệnh khác. Và kết quả trầm cảm không được chuẩn đoán và điều trị đúng khiến bệnh trở nghiêm trọng thậm chí có thể kết thúc là cái chết.

Điều trị trầm cảm cho người cao tuổi

Tâm lý trị liệu

Tâm lý trị liệu cũng là một điều trị quan trọng cho bệnh trầm cảm, mặc dù nó thường bị bỏ qua ở những bệnh nhân lớn tuổi. Việc một chuyên gia tâm lý được đào tạo để lắng nghe và cung cấp hỗ trợ có thể cực kỳ quan trọng trong điều trị trầm cảm ở người cao tuổi. Bên cạnh đó, việc được quan tâm chăm sóc, tò chuyện thường xuyên từ những người thân cũng là một phương pháp trị liệu tâm lý hiệu quả đối với người lớn tuổi.

Thuốc chống trầm cảm

Chọn thuốc chống trầm cảm cho bệnh nhân lớn tuổi có thể phức tạp. Họ thường có nhiều loại thuốc khác nhau cho các vấn đề y tế khác. Và việc lựa chọn thuốc cho người bệnh, các bác sĩ cần phải tính đến các tương tác thuốc và tác dụng phụ bên cạnh đó là việc tác dụng của thuốc chống trầm cảm ở bệnh nhân lớn tuổi thường chậm hơn chính vì vậy sử dụng thuốc chống trầm cảm nào để lựa chọn là điều bác sĩ phải cân nhắc.

Các bác sĩ cần biết tất cả loại thuốc người bệnh đang dùng – bao gồm vitamin, thảo mộc, thuốc bổ và thuốc không bán theo toa. Và điều quan trọng cần nhớ là tất cả các thuốc chống trầm cảm có thể mất từ ​​bốn đến sáu tuần để có tác dụng nhất định chính vì vậy việc tuân thủ liều dùng là rất quan trọng.

Có rất nhiều thuốc chống trầm cảm có sẵn hơn 10 hoặc 15 năm trước đây. Loại thuốc chống trầm cảm được kê toa phổ biến nhất là các chất ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (SSRIs), bao gồm

• Prozac ( fluoxetine )
• Zoloft ( sertraline )
• Paxil (paroxetine)
• Celexa ( citalopram )

Celexa, mới nhất, đặc biệt hữu ích vì nó có tương tác thuốc ít hơn những loại thuốc khác. Các tác dụng phụ thường gặp của SSRI bao gồm bồn chồn, mất ngủ và rối loạn chức năng tình dục. Hầu hết tác dụng phụ này là nhẹ, và một bác sĩ có thể giúp giảm bớt chúng và thậm chí ngăn ngừa bằng cách đơn giản tuân theo nguyên tắc hướng dẫn của y học lão khoa: “Bắt đầu thấp và đi chậm” (tức là khởi đầu với liều thấp và tăng liệu dần dần.

Xu hướng mới trong điều trị trầm cảm

Chính vì những vấn đề còn tồn tại trong điều trị trầm cảm như mất nhiều thời gian để thấy hiệu quả, tác dụng không mong muốn nhiều, đặc biệt là trong thời gian đầu sử dụng thuốc nên nhiều hướng đi mới vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu để đem lại hiệu quả cao hơn trong điều trị. Trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, các nhà khoa học đặc biệt quan tâm tới vai trò của các loại vi khuẩn sinh sống trong đường ruột của con người đối với sức khỏe tâm thần.

Người ta nhận thấy, có sự thay đổi rất lớn ở hệ khuẩn chí đường ruột của người mắc trầm cảm, trong đó đặc biệt là sự thieseut hụt các chủng lợi khuẩn như Lactobacillii, Bifidobacterium…Chính điều này gây ra sự dẫn truyền thông tin sai lệch từ ruột lên não bộ, hậu quả là dẫn tới các triệu chứng của trầm cảm như lo âu, căng thẳng, suy giảm nhận thức… Chính vì vậy, các nhà khoa học đã dùng những chủng vi khuẩn có lợi được chọn lọc đặc biệt nhờ khả năng tác động tích cực lên hoạt động của trục não – ruột gọi là psychobiotics để tái lập lại sự cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, hỗ trợ bảo vệ và cải thiện sức khỏe của đường ruột do đó giúp bình thường hóa tương tác thông tin giữa NÃO- RUỘT và giảm các triêu chứng mệt mỏi, lo lắng, căng thẳng, đau đầu, …

Psychobiotic là các chủng lợi khuẩn đường ruột đặc biệt khi sử dụng với lượng đủ sẽ mang lại lợi ích cho sức khỏe tâm thần

Khác với những probiotics (hay men vi sinh) thông thường chủ yếu tác động tại lòng ruột nhằm cải thiện rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy, táo bón …, psycho-biotics là khái niệm chỉ những chủng vi khuẩn probiotics có tác dụng chọn lọc lên hàng rào biểu mô ruột non – “cánh cổng”  vô cùng quan trọng của niêm mạc ruột đối với sức khỏe của con người – giúp  bảo vệ tính toàn vẹn của hàng rào này , thông qua đó ngăn chặn những chất độc hại và vi khuẩn xâm nhập vào máu, kích hoạt các phản ứng viêm và miễn dịch gây ra các dẫn truyền thông tin sai lệch lên não bộ từ đó dẫn tới triệu chứng tâm thần kinh như trầm cảm , lo âu , …Nghiên cứu phân tích gồm của nhiều tác giả khác nhau nhằm đánh giá hiệu quả của sử dụng các chủng probiotics đăc biệt trên người  ghi nhận “ sử dụng probiotics cho các bệnh nhân trầm cảm ở các mức độ khác nhau cũng như trên người tình nguyện khỏe mạnh có hiệu quả giảm các thang điểm đánh giá trầm cảm” (Nutrients 2016,8,483). Trong một nghiên cứu khác (Journal of Affective Disorders 228 .2018: 13-19.) gồm 10 thử nghiệm lâm sàng với 1349 bệnh nhân sử dụng  probiotics hoặc giả dược cũng ghi nhận có sự cải thiện rõ rệt các triệu chứng trầm cảm mức độ nhẹ đến vừa.

Đây là một lựa chọn khá hữu ích và đặc biệt an toàn cho trường hợp mắc trầm cảm nhẹ, hoặc phối hợp với thuốc điều trị để cải thiện triệu chứng tốt hơn cho những trường hợp trầm cảm vừa và nặng. Tuy nhiên, người sử dụng cũng cần lưu ý lựa chọn đúng loại men vi sinh mình cần để tránh nhầm lẫn với những men vi sinh dùng cho bệnh tiêu hóa. Trong phần công dụng hoặc chỉ định, đối tượng sử dụng của những sản phẩm psychobiotics phải có ghi rõ dùng cho những người mắc chứng trầm cảm, lo âu, stress, mệt mỏi mạn tính…

Trầm cảm ở người cao tuổi khác trầm cảm ở người trẻ tuổi

Trầm cảm ảnh hưởng đến người lớn tuổi khác với những người trẻ. Ở người cao tuổi, trầm cảm thường xảy ra cùng với các bệnh lý khác và kéo dài lâu hơn.

Trầm cảm ở người cao tuổi có liên quan đến tăng nguy cơ mắc bệnh tim và tăng nguy cơ tử vong do bệnh tật. Đồng thời, trầm cảm làm giảm khả năng hồi phục các bệnh khác ở người cao tuổi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự hiện diện của bệnh trầm cảm ở người cao tuổi khi có các bệnh lý khác làm tăng đáng kể khả năng tử vong do những căn bệnh này. Trầm cảm cũng có liên quan đến tăng nguy cơ tử vong sau một cơn đau tim . Do đó, điều quan trọng là phải đảm bảo rằng một người cao tuổi mà bạn biết nếu mắc trầm cảm cần được đánh giá và điều trị ngay cả khi trầm cảm là nhẹ.

Các bác sĩ có thể đưa ra hoàng loạt các câu hỏi tiêu chuẩn để chẩn đoán trầm cảm từ đó đánh giá và đưa ra phương hướng điều trị cho người cao tuổi hợp lý nhất kết hợp cùng với việc điều trị các bệnh lý khác. Các bác sĩ chuyên môn khuyến cáo người cao tuổi thường xuyên khám sàng lọc trầm cảm.

Trầm cảm cũng làm tăng nguy cơ tự tử ở người cao tuổi, đặc biệt là ở người da trắng già. Tỷ lệ tự sát do trầm cảm ở những người tuổi từ 80-84 gấp đôi so với dân số nói chung. Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia coi trầm cảm ở người từ 65 tuổi trở lên là một vấn đề lớn của sức khỏe cộng đồng.

Khoảng 15% người cao tuổi có triệu chứng trầm cảm. Bản thân tuổi tác không phải là nguyên nhân gây ra trầm cảm mà là xã hội, tình trạng góa bụa, bệnh lý mãn tính đã thúc đẩy trầm cảm ở người cao tuổi. Đặc biệt là tỷ lệ tái phát trầm cảm ở người cao tuổi là rất cao.

Một điểm lưu ý khác là bản thân người cao tuổi không nhận ra hoặc bỏ lỡ các dấu hiệu của bệnh trầm cảm chính vì vậy gia đình và bác sĩ cũng không phát hiện sớm được bệnh. Việc không được điều trị sớm khiến cho bệnh trở nên trầm trọng hơn và nhiều người cao tuổi đã tự đấu tranh rằng mình khỏe và không cần điều trị.

>> Vậy “Bệnh trầm cảm là gì?”

Các yếu tố nguy cơ gây trầm cảm ở người cao tuổi là gì?

Các yếu tố làm tăng nguy cơ trầm cảm ở người già bao gồm:

• Là nữ giới
• Là người độc thân, chưa lập gia đình, ly dị, hoặc góa vợ/chồng
• Thiếu sự quan tâm của gia đình, của xã hội
• Cuộc sống căng thẳng, thiếu thốn
• Các tình trạng cơ thể mắc các bệnh lý như đột quỵ , tăng huyết áp , rung tâm nhĩ , tiểu đường , ung thư , mất trí nhớ và đau mãn tính làm tăng thêm nguy cơ trầm cảm.
• Tiền sử gia đình có người bị rối loạn trầm cảm
• Cơ thể gặp các chấn thương: cắt cụt , phẫu thuật ung thư , hoặc đau tim…..
• Người có lịch sử bị trầm cảm
• Người làm dụng hóa chất

Điều trị trầm cảm ở người cao tuổi

Một số lựa chọn của bác sĩ cho điều trị trầm cảm ở người cao tuổi bao gồm: tâm lý trị liệu hoặc sử dụng thuốc, hoặc liệu pháp electroconvulsive hoặc các hình thức kích thích não mới hơn (chẳng hạn như kích thích từ xuyên sọ lặp đi lặp lại (rTMS), kích thích thần kinh phế vị (VNS)).

Tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân bác sĩ có thể chỉ định nhiều phương pháp kết hợp.

Thuốc chống trầm cảm

Thuốc chống trầm cảm có thể hữu ích ở người lớn tuổi mặc dù so với người trẻ tuổi thì việc đáp ứng thuốc là khó khăn hơn. Việc kê đơn thuốc được bác sĩ xem xét cẩn thận bởi nguy cơ tác dụng phụ hoặc phản ứng tiềm năng với các thuốc khác. Ví dụ, một số thuốc chống trầm cảm lớn tuổi như amitriptyline và imipramine có thể gây mê, có thể gây nhầm lẫn hoặc gây giảm huyết áp đột ngột khi một người đứng lên điều đó có thể dẫn đến té ngã và gãy xương việc này cần được bác sĩ điều trị cảnh báo.

Thuốc chống trầm cảm có thể phải mất nhiều thời gian hơn để có hiệu quả ở người lớn tuổi hơn so với những người trẻ tuổi. Vì người cao tuổi nhạy cảm hơn với thuốc, trước tiên bác sĩ có thể kê đơn liều thấp hơn. Nói chung, thời gian điều trị trầm cảm ở người cao tuổi dài hơn so với bệnh nhân trẻ.

Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý được đánh giá hữu ích cho người cao tuổi mắc trầm cảm. Liệu pháp tâm lý đặc biệt có lợi cho những người đã chịu đựng những căng thẳng lớn (như mất bạn bè và gia đình, di dời nhà và các vấn đề về sức khỏe) hoặc những người không muốn uống thuốc và chỉ có triệu chứng nhẹ đến trung bình. Nó cũng rất hữu ích cho những người không thể dùng thuốc vì tác dụng phụ, tương tác với các loại thuốc khác, hoặc các bệnh y tế khác.

Tâm lý trị liệu ở người lớn tuổi có thể giải quyết một loạt các hậu quả về chức năng và xã hội của trầm cảm. Nhiều bác sĩ khuyên bạn nên sử dụng liệu pháp tâm lý kết hợp với thuốc chống trầm cảm.

Liệu pháp Electroconvulsive (ECT)

ECT có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc điều trị trầm cảm ở người lớn tuổi. Khi bệnh nhân lớn tuổi không thể dùng thuốc chống trầm cảm truyền thống vì tác dụng phụ hoặc tương tác với các thuốc khác, khi trầm cảm rất nghiêm trọng và cản trở hoạt động cơ bản hàng ngày (như ăn uống, tắm rửa và chải chuốt), hoặc khi có nguy cơ tự tử cao thì ECT thường là lựa chọn điều trị an toàn và hiệu quả.

Điều gì ảnh hưởng đến điều trị trầm cảm ở người cao tuổi?

Sự kỳ thị gắn liền với bệnh tâm thần và điều trị tâm thần thậm chí còn mạnh mẽ hơn ở người già so với những người trẻ tuổi. Sự kỳ thị này có thể khiến người cao tuổi không thừa nhận rằng họ đang mắc bệnh, họ coi các triệu chứng trầm cảm là phản ứng “bình thường” đối với sự căng thẳng, tổn thất hoặc quá trình lão hóa. Chính vì vậy họ bỏ qua nó và không điều trị.

Quá trình điều trị ở người cao tuổi gặp nhiều khó khăn vì tác dụng phụ hoặc chi phí. Bên cạnh đó các bệnh lý khác có thể ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của quá trình điều trị.

Nghiện rượu và lạm dụng các chất khác có thể gây ra hoặc làm trầm cảm thêm trầm cảm và cản trở việc điều trị hiệu quả. Và các sự kiện cuộc sống không hạnh phúc bao gồm cả cái chết của gia đình hoặc bạn bè, nghèo đói, và cô lập cũng có thể ảnh hưởng đến động cơ của người đó để tiếp tục điều trị.

Nguồn: webmd.com